در طول تاریخ، ساخت و ساز بهعنوان یکی از بزرگترین دستاوردهای بشری شناخته شده است. اما گاهی اوقات، این دستاوردها با فجایع همراه بوده که تأثیرات مخربی بر جوامع انسانی و محیط زیست داشته است. در این مقاله، به بررسی برخی از بزرگترین و تاثیرگذارترین فجایع ساخت و سازی در صد سال گذشته میپردازیم.
- فاجعه سد بانکیائو، چین (1975)
سد بانکیائو که در استان هنان چین واقع شده بود، در سال 1975 بر اثر بارندگیهای شدید و طوفان نینا دچار شکست شد. این حادثه بهعنوان یکی از بزرگترین فجایع ساخت و سازی تاریخ شناخته میشود. شکست سد منجر به سیلابهای گستردهای شد که بالغ بر 26 هزار نفر در لحظه جان خود را از دست دادند و بیش از 145 هزار نفر دیگر به دلیل عوارض ناشی از سیلاب و بیماریهای مرتبط جان باختند. همچنین، این سیلابها حدود 5 میلیون نفر را بیخانمان کرد.
- فاجعه پل کبک، کانادا (1907 و 1916)
پل کبک که قرار بود بر روی رودخانه سنت لارنس در کانادا ساخته شود، دو بار دچار فروپاشی شد. اولین حادثه در سال 1907 رخ داد که منجر به مرگ 75 کارگر شد. دومین فروپاشی در سال 1916 اتفاق افتاد و جان 13 نفر دیگر را گرفت. تحقیقات نشان داد که طراحی نادرست و مشکلات ساختاری منجر به این دو حادثه شده بود.
- فروپاشی پل تاسمان، استرالیا (1975)
در سال 1975، پل تاسمان در تاسمانیای استرالیا توسط کشتی بولووار فروپاشید. برخورد این کشتی با پل باعث شد که بخش بزرگی از پل فرو بریزد و چندین خودرو به داخل رودخانه سقوط کنند. این حادثه منجر به مرگ 12 نفر شد. تحقیقات نشان داد که طراحی پل بهگونهای بود که در برابر برخورد کشتیها مقاوم نبوده و نیاز به تقویت داشت.
- فروپاشی هتل هیات ریجنسی، آمریکا (1981)
در سال 1981، فروپاشی پلتفرمهای معلق هتل هیات ریجنسی در کانزاس سیتی آمریکا منجر به مرگ 114 نفر و زخمی شدن بیش از 200 نفر شد. این حادثه به دلیل طراحی نادرست و اجرای ضعیف اتصالات فولادی پلتفرمها رخ داد. تحقیقات نشان داد که تغییرات بدون تأیید در طراحی اولیه و کیفیت پایین ساخت منجر به این فاجعه شده بود.
- فاجعه ساختمان رانا پلازا، بنگلادش (2013)
در آوریل 2013، ساختمان رانا پلازا در داکا، بنگلادش فرو ریخت و بیش از 1100 نفر جان باختند و بیش از 2500 نفر زخمی شدند. این ساختمان که بهطور غیرقانونی و با استفاده از مصالح بیکیفیت ساخته شده بود، محل تولید پوشاک برای برندهای معتبر بینالمللی بود. این حادثه نواقص جدی در سیستمهای نظارتی و اجرای قوانین ساختمانی در بنگلادش را نشان داد.
- فروپاشی پل موراندی، ایتالیا (2018)
در آگوست 2018، پل موراندی در جنوا ایتالیا فرو ریخت و 43 نفر جان باختند. این پل که در دهه 1960 ساخته شده بود، به دلیل نگهداری ناکافی و استفاده از مصالح نامرغوب دچار فروپاشی شد. تحقیقات پس از حادثه نشان داد که پل بهطور مداوم تحت فشار و فرسایش بوده و تعمیرات به موقع انجام نشده بود.
- آتشسوزی برج گرنفل، انگلستان (2017)
در ژوئن 2017، برج گرنفل در لندن دچار آتشسوزی شد که منجر به مرگ 72 نفر و زخمی شدن بیش از 70 نفر شد. بررسیها نشان داد که استفاده از مصالح ساختمانی قابل اشتعال در نوسازی برج و نقصهای ایمنی، از جمله عدم وجود سیستمهای اطفاء حریق مناسب، منجر به این فاجعه شده بود.
- فاجعه سد وایل، برزیل (2019)
در ژانویه 2019، سد وایل در برومادینیو برزیل فرو ریخت و باعث آزاد شدن مقادیر زیادی از باطلههای معدنی شد. این حادثه منجر به مرگ 270 نفر و آلودگی گسترده محیط زیست شد. تحقیقات نشان داد که نظارت ناکافی و عدم رعایت استانداردهای ایمنی در ساخت و نگهداری سد، منجر به این فاجعه شده است.
- فاجعه ساختمان پلاسکو، ایران (2017)
در ژانویه 2017، ساختمان پلاسکو در تهران، ایران دچار آتشسوزی شد و پس از ساعاتی فرو ریخت. این حادثه منجر به مرگ 16 آتشنشان و 6 نفر از افراد حاضر در ساختمان شد. پلاسکو، یکی از قدیمیترین ساختمانهای بلند تهران، به دلیل عدم رعایت استانداردهای ایمنی در ساخت و نوسازی و نیز کمبود تجهیزات ایمنی و آتشنشانی مناسب، دچار این فاجعه شد.
- فروپاشی ساختمان متروپل، ایران (2022)
در مه 2022، ساختمان متروپل در آبادان، ایران فرو ریخت و بیش از 40 نفر جان باختند و دهها نفر دیگر زخمی شدند. تحقیقات نشان داد که این ساختمان بهدلیل مشکلات جدی در ساخت و ساز، از جمله استفاده از مصالح نامرغوب و عدم رعایت استانداردهای مهندسی، دچار فروپاشی شده بود. این حادثه همچنین به نقضهای نظارتی و فساد در فرآیندهای صدور مجوزهای ساخت و ساز مرتبط بود.
علل و درسهای آموخته شده
فجایع ساخت و سازی اغلب به دلیل ترکیبی از عوامل زیر رخ میدهند:
- طراحی نادرست و محاسبات اشتباه: طراحی غیرمناسب و اشتباهات محاسباتی میتواند به ضعفهای ساختاری منجر شود.
- مصالح نامرغوب و اجرای ضعیف: استفاده از مصالح بیکیفیت و اجرای نادرست ساخت و ساز میتواند باعث ضعفهای اساسی در سازه شود.
- عدم نگهداری و تعمیرات به موقع: نگهداری ناکافی و عدم انجام تعمیرات به موقع میتواند به فرسایش و ضعف سازه منجر شود.
- نقصهای نظارتی و قانونی: عدم رعایت استانداردهای ساختمانی و نظارت ناکافی از سوی مراجع ذیصلاح میتواند باعث وقوع فجایع شود.
- عوامل طبیعی: برخی فجایع ناشی از عوامل طبیعی مانند سیل، زلزله و طوفان هستند که تأثیرات خود را بر سازهها میگذارند.
جمعبندی
فجایع ساخت و سازی در صد سال گذشته نشاندهنده اهمیت رعایت استانداردهای مهندسی، استفاده از مصالح با کیفیت، نگهداری و تعمیرات به موقع و نظارت دقیق بر پروژههای ساخت و ساز است. درسهای آموخته شده از این فجایع باید به عنوان مبنایی برای بهبود ایمنی و پایداری سازهها در آینده مورد استفاده قرار گیرد.
